Thom Yorke – Anima

We hebben in deze ‘19 van 19’ al een plaat gehad die niet los valt te zien van stedenbouw, eentje die niet los valt te zien van fotografie, eentje die is verbonden met literatuur en nu is het de beurt aan een plaat die is verbonden met cinematografie. Een korte Netflix-film welteverstaan. We hebben het over het album Anima van Thom Yorke en de film Anima van Paul Thomas Anderson.

Je kunt je afvragen of Anima een film is of een videoclip. Yorke en Anderson noemen het een ‘one-reeler’. Daarmee verwijzen ze naar de korte slapstickfilms uit de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. Stomme films die genoeg hadden aan maar één spoel en dus tien tot vijftien minuten duurden. En het is niet alleen in lengte dat Anima refereert aan dat genre. Eigenlijk heeft Anderson een hedendaagse stomme film gemaakt bij drie van de negen tracks van het album Anima: Not The News, Traffic en Dawn Chorus. En… Thom Yorke worstelt zich daarin als een soort van Buster Keaton langs allerlei hindernissen om de danseres te volgen waar hij verliefd op wordt (Dajana Roncione, ook in real life zijn geliefde). De decors met steile wanden en lange schaduwen doen ook denken aan de twintiger jaren: ze zijn een verwijzing naar de expressionistische film Metropolis van Fritz Lang.
Anima begint als Yorke met de slapende reizigers in de metro een zombie-achtige dans doet van telkens inslapen en wakker worden. Tijdens Traffic is er een adembenemende choreografie op een bewegend hellend vlak, waarin de zanger zich telkens een weg moet banen door mensenmenigten. Uiteindelijk weet Yorke bij Dawn Chorus zijn liefde toch te bereiken en breekt de dageraad daadwerkelijk aan – inclusief elektronisch kwinkelerende vogeltjes.

Anima is inmiddels het derde soloalbum van Thom Yorke, naast zijn werk met Radiohead. Yorke is dit jaar vijftig geworden, dubbel zo oud als de creep die destijds debuteerde met de zoveelste grungeband en op MTV schreeuwde dat hij graag ‘so fucking special’ wilde zijn. Lange tijd gingen de carrières van Thom Yorke en regisseur Paul Thomas Anderson gelijk op. In de tijd van Creep maakte Anderson zijn debuut met de film Hard Eight – die echt in de schaduw stond bij films van generatiegenoten als Quentin Tarantino en de Coen Brothers. Radiohead en Anderson leken gedoemd tot voetnoot in de geschiedenis van de jaren negentig. Maar toen kwam het album OK Computer in 1997, tegelijk met de film Boogie Nights en band en regisseur werden ‘household names’. Helemaal toen Anderson in 1999 de klassieker Magnolia uitbracht en Radiohead in 2000 de elektronische plaat Kid A. En in 2007 volgden There Will Be Blood (film) en In Rainbows (plaat). Sinds Radiohead-gitarist Jonny Greenwood de soundtrack bij There Will Be Blood maakte, werken de Britse band en de Amerikaanse regisseur nauw samen. Een uitruil, zeg maar, de ene levert soundtracks, de andere levert clips.

Dat dansen van Thom Yorke in de Netflix-one-reeler, dat is wel een dingetje op het hele album Anima. Want Yorkes iele, treurige, spookachtige zang wordt begeleidt door hooks en grooves, bliepjes en beats – een beetje a la IDM-pioniers als Aphex Twin en Four Tet. In de lijn van Idiotheque op Kid A, twintig jaar geleden. We horen dub en electrosoul, maar ook epische stukken zoals de zeven minuten durende soundscape The Axe. De ene recensent noemt Anima Yorkes somberste plaat ooit. De ander noemt hem lichtvoetig, dansbaar, sexy zelfs (wie had dat ooit gedacht van die nerdy chagrijn?). En misschien is Anima wel allebei tegelijk. Thom Yorke vat het treffend samen in de track I Am A Very Rude Person. Daar waarschuwt hij: “I am breaking up the turntables, I am going to watch your party die”. Het blijft een creep, Thom Yorke zoveel jaar later, maar wel een geniale creep.

Alle beste albums van 2019:

Suuns – Felt

Over de vierde plaat van het kwartet Suuns uit Montreal werd een beetje teleurgesteld gedaan. De band zou niet meer hebben vastgehouden aan het dwarse geluid van haar voorgangers – met name Hold/Still uit 2016. Dat is een beetje elitair. Alsof je moeilijk moet klinken om interessant te zijn.

Het is Suuns in 2018 juist gelukt om dat gemaakte, bedachte los te laten, ten faveure van het losse, frisse geluid waar ze acht jaar geleden de wereld mee verrasten. Meer impact maken door wat lekkerder te gaan klinken. Hoe punk is dat? Dat is dwarser dan dwars. Heel meta allemaal.

Autotune
Meteen vanaf die eerste wriemelende gitaarklanken in Look No Further kruipt Suuns je daarom onder de huid als een shot anabolen of heroïne – wat u wilt. En Suuns blijft de volle drie kwartier in je aderen rondkruipen. De snoepjes die Suuns daarvoor gebruikt zijn krautrockritmes, een technobeat, een heus singersongwriter-liedje (dat volkomen logisch Peace And Love heet), jaren ’80 indierock, IDM en – godbetert! – autotune. Dat is wel andere koek dan de hoekige postrock, freejazz, shoegaze, artpunk met electro waarin Suuns de afgelopen jaren juist in excelleerde. Het is net zo’n onnavolgbare move als die Radiohead vaker maakt, en waardoor we zulke bands juist waarderen.

Leftfield
Ze hebben de laatste tijd veel naar mainstream-pop geluisterd, zo verklaren de vier in interviews. R&B, Frank Ocean, rapper Drake, dat soort dingen. Maar de band continueert doodleuk in haar creatieve gekte. Suuns blijft een uniek geluid houden, ergens ver weg in het leftfield van de popmuziek. Iets minder duister, maar ongemakkelijk, geheimzinnig zijn ze nog steeds. Elektronisch weggezet van de wereld, is het stemgeluid van zanger Ben Shemie nog altijd afstandelijk. Niet verveeld of emotieloos, maar ook niet echt warm vibrerend. Trouwens, zo’n nummer als After The Fall, met van die industrial gitaarerupties, had niet misstaan op het vorige album. Net als het korte instrumentaaltje Moonbeams. Da’s vintage-Suuns.

Kid A
Een van de meest fascinerende tracks op Felt is Control, een hypnotisch nummer waarin Shemie duelleert met opgenomen stukken uit speeches en gesprekken. Daydream is gekkigheid op een hyperpunkbeat waarin alles gaat oversturen, ook de autotune. Lekker, hoor. Bij de afsluiter Materials heeft Suuns de trashy artpunk van de vorige platen helemaal van zich afgeschud ten faveure van subtiele IDM. Je krijgt er een beetje een Radiohead/Kid A-gevoel van – zo anders opeens kan een band dus klinken.

Pusherman
Geïnteresseerd geraakt? Make It Real is een van de meest geruststellende of toegankelijke nummers op de plaat, vol zoete synthesizerklankjes over een laidback achtergrond. Als je ooit een begin wil maken in de weirde Suuns-wereld, dan zou het met deze track kunnen zijn. Grote kans dat je als een junkie alleen maar meer wil. Dan is Felt een succesvolle pusherman geweest.

Alle beste albums van 2018: