25 tot en met 16 | Leendert Douma

De 25 van 25 zijn weer van start gegaan! We tellen af naar oudejaarsdag met recensies van de beste platen van het jaar. Iedere dag één, vanaf nummer 15. De nummers 25 tot en met 16 bespreken we in een badge van tien. Vandaag dus tien albumrecensies voor de prijs van één. Enjoy!

Oneothrix Point Never – Tranquilizer

De Amerikaanse componist en producer Daniel Lopatin – alias Oneothrix Point Never – maakte met Tranquilizer een album van bijna een uur, vol zowel vervreemdende als nostalgische klanken uit de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw. Hij heeft een database vol samples en kitscherige synthideuntjes uit die tijd: stockgeluiden die bijvoorbeeld werden gebruikt bij het opstarten van een apparaat, bij tekenfilms of als intro bij een tv-soap. Ze stonden op een stapel illegale DVD’s die Lopatin ooit voor honderd dollar kocht en op de pagina’s Internet Archive die hij op zijn computer bewaarde.

Daarmee maakt Lopatin tracks die het midden houden tussen ambient en glitch. Juist vanwege die originele bronnen klinkt Tranquilizer loom en warm. Maar er hangt ook een wat creepy sfeertje. De ‘gevonden geluiden’ – die soms verdwijnen en dan weer opdoken – staan voor de vergankelijkheid die Lopatin naar eigen zeggen wilde vastleggen. En dat is goed gelukt.

Katarina Gryvul – SPOMYN

De Oekraïense Katarina Gryvul is een klassiek geschoold componist, violist en geluidsproducent die zich steeds meer specialiseerde in elektronische muziek. Dat leidde in 2022 al tot het prachtig futuristische album Tysha. Onwaarachtige en onwaarschijnlijke geluiden vlogen je om de oren. Op SPOMYN gaat Gryvul daar nog een paar stappen verder in. De muziek wordt steeds abstracter. We horen bijna wiskundige of algoritmische geluidsstructuren. Brute beats en geluiden knallen alle kanten op. Er zijn duistere vocalen. De muziek is soms pijnlijk, verwrongen en soms onmenselijk (dat komt niet door AI, want daar werkt ze – nog – niet mee). Het lijkt de ultieme soundtrack bij een oorlog in de 21^e eeuw.

‘Spomyn’ betekent zoveel als ‘herinnering’ of ‘geheugen’ in het Oekraïens. Katarina Gryvul staat stil bij wat er verloren gaat in haar moederland Oekraïne (ze werkt nu in Polen en Oostenrijk), maar ook bij de recente dood van haar vader. Het gaat vooral over, zoals ze zelf zegt, ‘de verraderlijke krachten die de geschiedenis dreigen te herschrijven’. SPOMYN is een huiveringwekkende plaat.

John Glacier – Like A Ribbon

“I’m a glacier / That’s why I look so deadly.”John Glacier (gletsjer) is Burberry-model, dichteres, videoartieste en… Soundcloud-rapper. Haar raps klinken loom, maar volledig to-the-point.

De Londense maakte dit jaar een ultrakort album, met daarop elf uitstekende tracks. In nog geen half uur komen bij haar meer stijlen, sounds en samples voorbij dan bij een ander in een hele carrière. Ze gaat van dubstep via r&b naar triphop en weer terug. De invloeden van James Blake, Tirzah, Burial of Tricky zijn nooit ver weg. En omdat ze vooral wordt begeleid door een eenzame gitaar krijgt Like A Ribbon een ontegenzeggelijk bluesgevoel.

Is dit de grote-stads-blues anno 2025? Het is in ieder geval betoverend mooi.

Lily Allen – West End Girl

Don’t get mad, get even. We blijven nog even in Londen. Want eind oktober verscheen uit het niets het vijfde album van Lily Allen (jeweetwel van Smile en Fuck You Very Much). Ze maakte een echtscheidingsplaat nadat ze wegging bij de Amerikaanse acteur David Harbour (uit Stranger Things). Het werd eigenlijk een ‘fuck you very much’ naar de Britse tabloids. Ze is openhartiger en seksueel explicieter dan de bladen ooit durfden schrijven. Harbour is namelijk seksverslaafd en Allens teksten daarover zijn zowel grof als grappig. Zo vindt ze een buttplug, glijmiddel en honderden condooms in het ‘pussy palace’ van haar man. Uiteindelijk verhuist ze van uit New York naar Londen om een echte ‘West End girl’ te worden. Het bevalt haar prima. En dan vindt ze ook haar zelfrespect terug. “It’s not me, it’s you”, zingt ze. Niet toevallig de titel van haar tweede hitalbum uit 2009.

Lily Allen nam West End Girl op in tien dagen tijd en bewijst dat deze vorm van anger een creatieve energie van heb-ik-jou-daar kan zijn. Haar carrière zat een beetje in het slop. Haar laatste twee albums waren niet veel soeps. Maar als Londense is Allen weer helemaal terug. Dit is een lekkere plaat met ouderwetse pure pop Lily-liedjes, bitter en vrolijk tegelijk. Heerlijk!

Nazar – Demilitarize

Nazar komt uit Angola, woont in Amsterdam en maakt naar eigen zeggen ‘ruige kuduro’. In 2020 bracht hij een ijzersterk album uit: Guerrilla. Maar toen brak corona uit en ook Nazar raakte besmet. Levensgevaarlijk, want zijn immuunsysteem was al verzwakt door de tuberculose die hij in Angola had opgelopen. Te midden van dat alles werd hij ook nog verliefd. Dat dubbele gevoel, de vlinders in zijn buik én het vechten tegen de ziektes, werd inspiratie voor zijn nieuwe plaat.

Op Guerrilla ging het over zijn vader en zijn moeder. Die sloten zich al jong aan bij de verzetsgroep UNITA en zijn vader werd een van de belangrijkste rebellenleiders in de Angolese burgeroorlog. Maar Demilitarize gaat nu over Nazar zelf. De titel zegt het eigenlijk al: hij legt de wapens neer en omarmt de liefde, het verlangen en de menselijkheid.

De Angolees ging van wilde kuduro-beats naar filmische en psychedelische geluidssculpturen. De plaat klinkt nog net zo lo-fi als het eerste album, vol rare beats en samples, maar veel meer ingetogen en introvert dan voorheen. Terwijl Nazar het tempo iets terugschroeft, zet de verdieping juist in. Dat komt ook doordat hij steeds meer zijn eigen zang en teksten gebruikt – niet echt als coupletten en refreinen maar meer als instrument en samples en vaak enorm door de autotune gedraaid. Het resultaat is even vervreemdend als opwindend. Noem het maar de nieuwe elektronische soulmuziek.

Heartworms – Glutton For Punishment

We kenden haar al van London Calling en Down the Rabbit Hole, maar nu ligt er ook iets tastbaars. Begin februari bracht Jojo Orme, alias Heartworms, haar debuutalbum Glutton For Punishment uit op het hippe label Speedy Wunderground. Daarop brengt de jonge Britse een uiterst smakelijke mix van gothic, postpunk, elektronica en pop. Het doet soms denken aan LCD Soundsystem, maar PJ Harvey, Billie Eilish en Siouxsie & the Banshees komen ook voorbij. En ergens is ook wel te horen dat ze in het voorprogramma stond van St. Vincent. De naam Heartworms is ontleed aan een album van The Shins.

In haar vrije tijd is Orme vrijwilliger in het Hendon’s Royal Air Force Museum in Cheltenham en dat is hier te horen. Heartworms heeft een fascinatie voor oorlogsgeschiedenis. Een titel als Warplane – een van de hoogtepunten van het album – zegt voldoende. Verder gaan de nummers over de moeizame relatie met haar moeder (Jojo werd heel streng opgevoed), haar moeilijke jeugd (ze werd gepest om haar Pakistaans/Afghaans/Chinees/Deense roots), toxic vriendschappen en de ramp die online daten heet.

Zea, Drumband Hallelujah Makkum – In Lichem Fol Beloften

Als je nog nooit van Zea hebt gehoord, waar was je dan de laatste drie decennia? Dit jaar vierde de Nederlandse band namelijk haar dertigste verjaardag. En op het feestje mocht ook Drumband Hallelujah Makkum komen (op de helft van de tracks) én oud-Dichter des Vaderlands Tjead Bruinja (op het titelnummer).

Nou vooruit dan, even kort over Zea. Het was lange tijd het soloproject van The Ex-zanger Arnold de Boer en inmiddels is Zea met klarinettist Xavier Charles, cellist Harald Austbø en drummer Ineke Duivenvoorde uitgegroeid tot kwartet. Eind dit jaar brachten ze het boekwerkje + cd In Lichem Fol Beloften uit (Fries voor ‘een lichaam vol beloften’). Het is voor het eerst dat De Boer in het Fries zingt, en het grootste deel van Nederland zal de teksten misschien niet verstaan maar dat doet niks af aan het poëtisch luisterplezier (de tekst van het tot op het bot uitgeklede nummer De Dea is van M. Vasalis).

Dat Drumband Hallelujah Makkum (opgericht in 1894) meespeelt is niet toevallig. Arnold de Boer speelde als jongetje al in Hallelujah en zijn 81-jarige vader Freddie doet dat nog steeds. Het maakt de muziek van Zea een stuk rijker. In Lichem Fol Beloften is aparte, afwijkende en authentieke ‘ketelmuziek’ à la Tom Waits en De Kift. Maar ik moet ook vaak denken aan Jan en Romke Kleefstra. En soms is het uitgeklede folkblues alsof Robert Johnson even langskomt: crossroads in de polder dus. Oftewel ‘krusing’. In Lichem Fol Beloften is een indrukwekkende plaat.

Carrier – Rhythm Immortal

Vond je een klassieker als Untrue van dubstepmagiër Burial al kaal, desolaat en spaarzaam? Bewaar je dan maar voor Rhythm Immortal van Carrier. Hier worden enkele beats en spaarzame synth-lijntjes om een grote leegte heen gegoten. En dat is prachtig!

Carrier is de werknaam van Guy Brewer uit Brussel en hij is net zo’n magiër, alleen zijn achtergrond ligt meer in de drum ’n bass. Daar is op deze nieuwe plaat overigens niks van te horen. Rhythm Immortal laat geen enkel stickertje op zich plakken. Het is vooral abstract en experimenteel. Of nou ja… Zoek je een kopje om dit album in de bakken te zetten? Noem het dan maar ‘grootstedelijk atmosferisch’.

Carminho – Eu Vou Morrer De Amor Ou Resistir

Waar kun je mij midden in de nacht voor wakker maken? Een stukje Portugese fado! Ik ben een sucker voor Amália Rodrigues, Carlos do Carmo, Mísia en Cristina Branco. Ik vind het prachtig. Het enige nadeel is dat fado zo’n ontzettend conservatieve stroming is. Het klinkt nog steeds als een eeuw geleden. Iedere vernieuwing ontbreekt.

Gelukkig is daar het werk van de 41-jarige Carminho uit Lissabon. Zij schopte altijd al tegen dat conservatisme en haar zevende album Eu Vou Morrer De Amor Ou Resistir (‘ik sterf van de liefde of ik verzet me’) is haar meest gewaagde tot nu toe. Dat is overigens niet zo gek. Carminho is feministe in hart en nieren en zegt altijd dat ze is geïnspireerd door vrouwen als Wendy Carlos en Annette Peacock. Ze vond zelfs een zielsverwant in Laurie Anderson, die hier op één nummer meefluistert (Saber). Op Eu Vou Morrer De Amor Ou Resistir zet Carminho verzen van de Portugese experimentele dichteres Ana Hatherly op muziek, zoals bijvoorbeeld Balada Do País Que Doí (‘ballade van het land dat pijn doet’).

Tegelijkertijd blijft Carminho de grootste stem van de fado anno nu. Ze klinkt zeker zo intens als Amália Rodrigues destijds. Vreemd genoeg blijft dat zelfs overeind als ze een keertje de autotune aan zet.

(Overigens gaan we Carminho nog een keer tegenkomen als cameo, heel heel hoog in deze 25 van 25.)

Saya Gray – SAYA

Nog een debuutalbum. Eind februari kwam SAYA uit, het officiële eerste album van de Canadese singer-songwriter en multi-instrumentalist Saya Gray. Het is nogal een eclectische plaat, vol indiepop-, folk-, country-, jazz-, r&b- en synthi-hybrides. Elk nummer heeft twintig lagen en er gebeuren duizend-en-één dingen tegelijk. (Zelf zegt ze dat ze zich voor deze plaat heeft laten inspireren door Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band.)

Maar Saya Gray weet het als geen ander tot een samenhangend geheel te smelten. De sfeer is rustig en ingetogen, met een heel natuurlijk eigen geluid. De akoestische gitaar speelt de hoofdrol. En overal overheen klinkt die mooie dromerige stem van Saya. Laten we wel zijn: het heeft niet de impact van het Beatles-meesterwerk. Maar het is allemaal wel bloedmooi en boeiend.

Alle beste albums van 2025: