Rosalía – LUX

Geplaatst op door

‘Is het allemaal niet te ambitieus?’ ‘Is het niet erg pretentieus?’ … Fuck you, critici! Er is niks mis met ambitie en pretentie als het een plaat oplevert waar je maanden – nee: jaren – naar kunt luisteren, omdat je er telkens iets nieuws in ontdekt. Precies dat is LUX, het vierde album van de Catalaanse Rosalía. En dan is de samensmelting van klassiek en pop ook nog eens fijn overdonderend. Het is een ode aan creativiteit, bezieling, geloof en vrouwelijkheid. Om keer op keer opnieuw te draaien.

Pop en klassiek gaan samen? Meestal levert dat van die kitscherige  ‘Night of The Proms’-shit op, van dat Music-Was-My-First-Love-achtig geneuzel of bombast à la Barcelona van Freddie Mercury en Montserrat Caballé. Daar word je altijd een beetje misselijk van. Hoe anders is dat bij Rosalía uit Barcelona. Op LUX klinkt zij wel degelijk rauw, streetwise en origineel. Maar ook meeslepend emotioneel, dramatisch en bevlogen. Het is práchtmuziek. Ik krijg alleen al kippenvel op de armen als ik dit opschrijf.  

Klassiek met grote K
LUX is de vierde plaat van Rosalía Vila Tobella. Per jaar wordt er maar één student aangenomen aan de Escola Superior de Música de Catalunya en in 2014 was zij de uitverkorene. Dat wierp zijn vruchten af. In 2017 bracht zij de cocktailplaat Los Ángeles uit. Vanaf dan gaat ze steeds meer het experiment zoeken, eerst met flamenco en electronica op El Mal Querer (2018) en vervolgens met reggaeton, dance en latinpop op Motomami (2022). Ze bleek maling te hebben aan alle hokjes en grenzen in de muziek. Anno 2025 haalt ze de meest ‘heilige’ muziek door de mangel: klassiek met een grote K.

Berghain
Op 27 oktober kregen we een voorproefje van hoe dat zou gaan klinken. Toen bracht ze de single Berghain uit (volgens Rosalía moet je de titel letterlijk nemen: berggroef, het is blijkbaar geen verwijzing naar de Berlijnse club). Op de intrigerende single klinken naast het London Symphony Orchestra ook Björk en Yves Tumor. We horen Antonio Vivaldi, Igor Stravinsky, Richard Wagner en Carl Orff tegelijk, als een woedend koor losbarst: “Seine Angst ist meine Angst / Seine Wut ist meine Wut / Seine Liebe ist meine Liebe / Sein Blut ist mein Blut”. Als de boel stilvalt, zet Björk Guðmundsdóttir in: “The only way to save us is through divine intervention”. En Yves Tumor besluit het nummer rauw, met een citaat van bokser Mike Tyson: “I’ll fuck you till you love me”. Rosaliá laat ons in verwondering achter…

Spirituele queeste
Pas als onderdeel van LUX valt het kwartje. Het album is een songcyclus of oratorium van meer dan een uur, met achttien stukken verdeeld in vier ‘mouvementen’. (Op de digitale versie ontbreken overigens de nummers Focu ‘Ranni, Jeanne en Novia Robot.) Muziek en teksten zijn gewijd aan vrouwelijke heiligen van over de hele wereld. Denk aan Jeanne d’Arc, santa Teresa van Avila, de Sufi-dichteres Rābiʼa al-ʼAdawiyya al-Qaysiyya, de Middeleeuwse componiste en mystica Hildegard von Bingen, de Frans-Joodse filosofe Simone Weil, de Oekraïense schrijfster Clarice Lispector of de Bijbelse Miriam, zus van Mozes en Aaron. Het startpunt van haar spirituele queeste was heel persoonlijk: de relatiebreuk met latin-ster Rauw Alejandro. Ze zocht naar het goddelijke en kwam uit bij inspirerende vrouwen uit de hele wereldgeschiedenis. En uiteindelijk bij zichzelf. De 33-jarige (toeval?) componiste deed uitgebreid research. In interviews vertelt Rosalía hoe ze de wereldkaart beplakte met volgeschreven post-its. De verhalen kwamen in maar liefst veertien (!) talen terecht in fragmenten op LUX. Ze zingt niet alleen in het Spaans, Catalaans en Engels, maar ook in het Portugees, Frans, Duits, Oekraïens, Italiaans, Siciliaans, Arabisch, Hebreeuws,  Japans en zelfs in het Latijn en Mandarijn.

Break on through
Met andere woorden: aan pretenties geen gebrek. LUX is een universele plaat, aldus Rosalía. ‘Lux’ is het licht dat de wereld nodig heeft in deze absoluut duistere tijden. Het album is doordrenkt met diepreligieuze boodschappen. “Through my body you can see the light”, zingt ze intens op Divinize. La Yugular is tegelijk een ode aan de schoonheid van de kleine dingen (het hele universum past in een splinter) als een oproep tot blijvende nieuwsgierigheid. Het is prachtig als aan het eind een sample is te horen van Patti Smith: “Seven heavens? Big deal! I wanna see the eighth heaven, tenth heaven, thousandth heaven. You know, it’s like: Break on through the other side. It’s just like going through one door. One door isn’t enough. A million doors aren’t enough.”

Energie
De toon van het album wordt – letterlijk – gezet op het nummer Mio Cristo Piange Diamanti. Dat begint rustig als een pianoballad, maar na ruim een minuut zwellen de violen van het London Symphony Orchestra (onder leiding van Daniel Bjarnason) bombastisch aan. En Rosalía ontpopt zich steeds meer als een ware Maria Callas. Na een laatste krachtige uithaal grapt ze: “That’s gonna be the energy, hihi”. En dan horen we nog één keer het orkest: BOEEMMM! … Tegelijkertijd kan het album heel vreemd uit de hoek komen. Dan klinken er Aphex Twin-achtige stroboscoopbeats, stukjes rare reggaeton of onbestemd industrieel geluid. “Fe-fe-fe-fe-fe” in de scats. Je hoort walsjes à la Johan Strauss, maar dan met latinmuziek. En een van de hoogtepunten is het rustige fadonummer Mémoria, een duet met fadozangeres Carminho (haar nieuwe album haalde ook mijn 25 van 25). De twee mooiste stemmen van het Iberisch schiereiland bij elkaar! Met ook nog eens een hemels koor op de achtergrond.

Popmuziek
Tussen alle geluiden en teksten door besef je amper waar je naar zit te luisteren. Daarvoor moet je het album echt heel vaak op de draaitafel leggen. LUX is geen muzak. Het is gewoon hard werken. “Uiteraard vraag ik veel van mijn luisteraars, dat is juist het hele punt”, zei Rosalía in een podcast van The New York Times. Maar kun je dit complexe en gelaagde werk nog ‘popmuziek’ noemen? Haar zus en belangrijkste leidraad vindt van niet. Rosalía is het daar absoluut mee oneens: “I want to think that my music is pop. It’s just another way of making pop. There has to exist another way of making it pop! Björk proved it. Kate Bush proved it. And I need to think that what I’m doing is pop, because otherwise I don’t think then that I am succeeding.”

Het is haar gelukt. Rosalía heeft een popmeesterwerk afgeleverd waarvan we altijd onder de indruk blijven. De plaat van het jaar is het zeker, maar misschien ook wel de plaat van de eeuw.

Alle beste albums van 2025:

Geef een reactie