Maandelijks archief: december 2023

MC Yallah vs. Aunty Rayzor

Geplaatst op door
Beantwoorden

Kort na elkaar verschenen dit jaar twee Afrikaanse hiphopplaten gemaakt door vrouwen die zijn voortgekomen uit de scene rondom het experimentele dance-collectief Nyege Nyege Tapes uit Kampala in Oeganda. Half april verscheen Yallah Beibe, de tweede plaat van de Keniaanse/Oegandese Yallah Gaudencia Mbidde alias MC Yallah. En begin september kwam de debuutplaat Viral Wreckage uit van Bisola Olugbenga uit Nigeria, die we beter kennen als Aunty Rayzor (vanwege haar messcherpe raps). Op beide platen komen we interessante namen tegen als de Frans-Berlijnse female dj Debmaster, de Japanse producer Scotch Rolex en producer Chrisman uit Congo. Welke van de twee platen de beste is? Ik heb een lichte voorkeur, maar ik wil niet kiezen. Dat doen jullie maar. Ik bespreek ze allebei. Dus eigenlijk is dit rijtje niet de 23 van 23, maar 24. Alleen dat bekt wat minder lekker.

Maar eerst gaan we terug naar 2021 voor een antwoord op de vraag: wat is de meest opwindende clubmuziek ter wereld? Is het de Braziliaanse baile funk of juist de elektronische afrobeat uit Nigeria en Oeganda van labels als Nyege Nyege of Hakuna Kulala? Beiden, zo bleek tijdens een hete dj-set op het In/Out-festival in Kampala. Daar stond baile-god Cris Fontedofunk uit São Paulo op het podium met Chrisman, Aunty Rayzor en MC Yallah. De dames gingen helemaal loos. In extase! Aan het eind kruipt Rayzor op handen en voeten over het podium terwijl Yallah maar blijft shaken en shaken. De handen gaan in de lucht en ze schreeuwen lachend: “Uganda!”, “Nigeria!” en “Brazil!”. De kruisbestuiving werkte als een tierelier.  


Het is niet dat MC Yallah nieuw was in de scene. Zij maakt al hiphop sinds 1999, maar haar output is niet zo hoog. Na een paar singles bracht ze in 2019 haar debuutplaat Kubali uit, samen met Debmaster. Aunty Rayzor is van iets later. Zij bracht in 2020 haar eerste single uit: Kuku Corona. En dit jaar kwam zij dus met haar eerste album.

Als het gaat om talen, dan wint MC Yallah het bij de dames. Zij rapt niet in twee, maar in vier talen: moeiteloos wisselt ze Luganda en Engels met dialecten als Luo en Swahili. Per track test ze de cadans van haar tong voordat ze een taal kiest. Ze rapt snel en scherp, met gemak gaat ze over singeli beats van 300 bpm heen. Het maakt haar niet uit dat westerlingen haar wel of niet verstaan. MC Yallah: “It’s the impact that I leave on them.” Die maakte ze al op Kubali, maar op Yallah Beibe heeft ze haar muzikale spectrum nogal verbreed. Naast hiphop hoor je dancehall, trap, techno, maar ook noise, industrial, hardrock en er komt zelfs wat gothic voorbij. Alles klinkt rauw, maar qua geluid kent Yalla Beibe net zo’n breed palet. Dj Debmaster maakt haar tracks wat koud en glanzend, terwijl Chrisman juist heet en gruizig klinkt. Mijn voorkeur gaat uit naar de wat duistere kant van Debmaster. Een van de hoogtepunten op de plaat is No One Seems To Bother, dat lijkt opgenomen in een vunzige SM-kelder. We horen een beat van zweepslagen en Lord Spikeheart van de Keniaanse metalband Duma mag volop grunten. “The world is going under and no-one seems to bother”, zingt Yallah in het Engels verwijzend naar alle conflicten in de wereld (die in Gaza was nog niet eens begonnen) om daarna over te schakelen naar het Swahili: “Jirani yako pia amegeuka aduyi” (“je buurman is nu je grootste vijand”). Op andere nummers is het weer traditionele hiphop-borstklopperij, maar MC Yallah moet wel, zo zegt ze zelf. Niemand in het westen ziet haar staan, dus prijst ze zichzelf maar aan.

Aunty Rayzor is de 21e eeuwse belichaming van Roxanne Shanté’s Sharp As A Knife. Haar stijl wordt ergens mooi omschreven als ‘ratatat raps’. Ze doen ergens denken aan de wreedheid van Lil’ Kim gemengd met het theater van Nicki Minaj. Het album Viral Wreckage op het Hakuna Kulala-label heeft net zo’n breed palet als dat van MC Yallah, alleen zoekt Aunty Rayzor het in vriendelijker stijlen: Afrikaanse highlife, baile funk, dancehall. Die mixt ze lekker met trap, grime en drill. Debmaster en Scotch Rolex pakken weer uit, maar de Fontedofunk, de jonge Oegandese producer Ill Gee en de Keniaanse avant-pop futurist Kabeaushé mogen ook los.

Een nummer als Doko (met producer Slimcase) is bijna een traditioneel Afrikaanse folksong met spirituele chants. Op Bounce – toepasselijke titel – laat dj Fontodefunk de hele wereld stuiteren, terwijl Aunty al twerkend lijkt te rappen. Pure seks dit. Fall Back, met een jubelende gastrol voor de Congolese zanger Titi Bakorta, is juist weer een bevlogen ballad. Heel mooi. Ook bij Aunty gaan de scherpe randjes er een beetje af als ze tussen de lome gitaarriffs door zingt over hoe ze verliefd wordt. En dan is er nog Tobaya, een stonede r&b-track die een beetje waterig à la Kelela klinkt (die zien we later nog terugkomen in de 23 van 23).  

Fijn is overigens – bij beide dames –dat de nummertjes bijna nergens de drie minuten overschrijden. Kort maar krachtig zijn zowel Yallah Beibe als Viral Wreckage. Nederlandse festivalgangers konden al twee keer genieten van MC Yallah. In 2022 stond ze op het festival Dekmantel en in 2023 was Le Guess Who aan de beurt. Aunty Rayzor komt volgend jaar. In juni 2024 staat zij op Rewire. Laten we hopen dat zowel MC Yallah als Aunty Rayzor heel productief blijven. Want ik denk dat we het beste nog niet hebben gezien.

–

–

–

–

Alle beste albums van 2023:

Matthew Herbert & London Contemporary Orchestra – The Horse

Geplaatst op door
Beantwoorden

‘Wat als we nou eens een skelet van een paard kopen en daarmee muziek gaan maken?’ Hahaha, daar bleef het niet bij. Ongeveer 6900 paardengeluiden werden van internet geplukt en artificial intelligence mocht daar bruikbare klanken van maken. En het gedroogde sperma van een eersteklas racepaard belandde in een shaker om exotische ritmes mee te schudden.

Groot Idee
De Britse producer en geluidskunstenaar Matthew Herbert (1972) begint zijn projecten altijd vanuit een simpel concept. En dat wordt dan Een Groot Idee. Zo begon hij Plat Du Jour met alleen maar keukengerei. Het werd een aanklacht tegen de voedselindustrie met geluiden uit de hele keten – van plant of dier tot bord. En Bodily Functions begon met geluiden van huid, haar en organen. Samples van het menselijk lichaam. Het werd een jazzy house-plaat over bodyculture en de staat van de mensheid (toe maar).

Nieuwe rode draad
En in 2023 was er dus dat paardenskelet. Herbert was op zoek naar een groot geraamte van een zoogdier om daar geluiden uit te halen. Het leidde tot veel meer dan dat. Hij ging het concept of het idee ‘paard’ van alle kanten bekijken, maar ook ‘techniek’ en ‘religie’. En hoe de mens omgaat met het edele dier. Zo ontstond een interessante nieuwe rode draad door de geschiedenis – van de prehistorie tot in de toekomst. Want het idee om botten te gebruiken als muziekinstrumenten is al zo oud als de mensheid.

Allereerste mens
Matthew Herbert fantaseerde samen met Seb Rochford van Polar Bear en Shabaka Hutchings van Sons Of Kemet hoe de muziek van de allereerste mens moet hebben geklonken. Shabaka speelde een zelfgemaakte fluit en ze gaven net zulke paardenbottenfluitjes aan verschillende leden van het London Contemporary Orchestra. Ze haalden er allemaal hetzelfde trillende geluid uit. Die ging Herbert opnemen in prehistorische grotten van Noord-Spanje – tussen de eeuwenoude paardentekeningen – om de mogelijke klank van twaalf- tot veertienduizend jaar geleden op te roepen.

Paard als werktuig
De volgende stap was een snareninstrument: van het bekken van het paard werd een lier gemaakt. Die werd bespeeld door Jali Bakary, meester op de kora. Het markeert misschien een volgend moment in de geschiedenis van de mensheid, als muziek niet meer alleen ritueel wordt gespeeld maar ook voor het plezier. Vervolgens gaat het in grote chronologische stappen door de tijd, tot het moment in de geschiedenis dat er geen gelijkheid meer is tussen mens en paard. Het paard krijgt een zadel op en is voortaan een werktuig. Het is het einde van het vrije dier. Het melancholische stuk The Horse Is Quiet is de klaagzang die dat moment markeert.  

Het gelukkigst
Gaandeweg komen er ook steeds meer werktuigen in de muziek van Matthew Herbert en het London Contemporary Orchestra. Geluidskunstenaar Ella Kay zet samples van politiepaarden, paarden voor de jacht en voor parades met een computer in ritmepatronen. Herbert bouwt een zogenaamd ‘Mammoth Beat Organ’ van de eerdere paardenbotfluiten. Een hinnikend paard word ‘gesynct’ met een tuba. We horen de startbel van de beroemde Chepstow paardenraces. En Danilo Pérez – uit het Wayne Shorter Quartet – mag improviseren op fenderpiano. De thema’s verschuiven naar het romantische beeld van the lonesome cowboy die naar de ondergaande zon rijdt (die cowboy is wél vrij…) en het angstaanjagende beeld van de pick-uptruck die achter de racers op Chepstow rijdt om de paarden die gewond uitvallen neer te schieten. Maar het album eindigt heel rustiek in de – hopelijk nabije – toekomst, met het paard in de omgeving waarin het het gelukkigst is: op een grazige weide met één, twee of drie kameraadpaarden eromheen en een stromend beekje ernaast.

(Wil je Matthew Herbert horen over de achtergronden bij alle nummers op The Horse? Lees dan Behind the Songs: Matthew Herbert Casts an Enchantment With The Horse, deel 1 en deel 2 bij weblog Sound of Life. Maar ook over het toeval waarmee de hoes is ontstaan. Een man met een metaaldetector vond een klein paardje uit de Bronstijd in de tuin van Matthew Herbert’s studio, waarschijnlijk een beeldje om te offeren aan de goden. Is deze plaat dan weer hun geschenk terug?)

Lekker verteerbaar?
Het is allemaal vreselijk boeiend, niet? Maar levert het ook een fijne luisterplaat op? Hmmm. Het eerste deel van het album is vooral een reeks interessante geluidsexperimenten. Die zet je zeker niet op als achtergrondmuziek. Daarna wordt het beter te pruimen. The Rider (Not The Horse) bouwt heel spannend op. The Horse Has A Voice heeft een lekker pompend ritme. En de uitsmijter The Horse Is Here is een rustgevend bucolisch ambient-stuk, inclusief geluiden van vogeltjes en een zacht briesend paard. Mocht je daarna nog niet genoeg hebben, hou dan de releases van Matthew Herbert in de gaten. Hij brengt de ene remix na de andere uit van The Horse-nummers. Onder andere Richard Skelton, Osunlade en Robag Whrume zijn al aan het werk gezet. Zij maken het helemaal lekker verteerbaar.  

–

–

–

–

Alle beste albums van 2023:

Aesop Rock – Integrated Tech Solutions

Geplaatst op door
Beantwoorden

Integrated Tech Solutions, oftewel ITS, is een album, maar ook een fictief bedrijf. Dat leren we al in de eerste minuut. Over een achtergrond van jaren tachtig synthrock – zeer typerend voor cheesy reclames – spreek een stem: “Building a bridge to a better tomorrow: ITS is a system of lifestyle and industry applications designed to curate a milti-experience. Using a unique hybrid of machine learning and on-site scrum sessions, our specialists have redefined tech-centric problem solving. Disrupt. Innovate. Refine.” Een gemiddelde TED-talk is er niets bij… Daarna volgt een auditief in elkaar gefrommelde en dus bijna onhoorbare disclaimer. En vervolgens kunnen we meer dan een uur loos gaan op dit fantastische old-school hiphop-album.

Dad rap
Aesop Rock is een exploot van de zogenaamde ‘dad rap’, samen met een veteraan als billy woods die niet toevallig ook op dit album is te horen. billy woods staat bekend om zijn coole flows (waarmee hij vorig jaar mijn 22 van 22 haalde), de stijl van Aesop Rock wordt vaak omschreven als ‘wordsalad’. Terecht. Hij is een man van veel woorden. Op Integrated Tech Solutions krijgen we de ene heerlijke salade na de andere opgedist in zijn fijne donkerbruine stem. Hij klinkt supersnel en relaxed tegelijk. (Hoe dóet ‘ie dat?) We horen hem tekeer gaan over diepe bassen, Run DMC-achtige ritmepatronen, retro-triphop of over crispy breakbeats, maar ook over lo-fi drums en jazz-samples.

Stand up
ITS is een soort van losse conceptplaat met een dystopische visie op tech-consumentisme. Aesop Rock begint 2,5 miljoen jaar geleden met de uitvinding van het wiel in het nummer Mindful Solutionism en slaat vervolgens bruggen naar atoomsplitsing, robotarbeiders en chemische oorlogsvoering. Aesop Rock is een van de meest originele rappers van deze tijd. Er zijn ook uitstapjes: dan rapt hij bijvoorbeeld over duiven, maar dat is eigenlijk een ode aan Leonardo da Vinci en aan de creativiteit van de mens. Een andere ode is er aan het stromen van rivieren en hij somt op: de Hudson, de Susquehanna en de Willamette: “I wonder what could possibly be lurking on the bottom.” Een volgende ode is gewoon aan junkfood. In Failure rapt hij over Vincent van Gogh. Vaak betuigt Aesop Rock zich een begenadigd storyteller. De ene keer gaat het over een ontmoeting als kind met Mr. T. (alias B.A. Baracus van The A-team) en meteen daarna over de jonge skaters (de Salt and Pepper Squid) waarvan hij mentor is – uiteraard inclusief een sample uit Push It. Dat dus. En een nummer als Agressive Steven – over een inbreker die in Aesops huis komt wonen – is pure stand-up comedy!  

In effect
Op ITS rapt Aesop Rock vol zelfspot dat hij een kluizenaar en een fossiel is, maar hij laat generaties van jonge rappers ver achter zich. En hopelijk blijft hij dat nog even doen. Zelf denkt hij van wel. Op het laatste nummer van het album rapt Aesop Rock veelzeggend: “O death, o death / Could ya please hold a moment? / I am so in effect.”

–

–

–

–

Alle beste albums van 2023:

Deena Abdelwahed – Jbal Rrsas جبل الرصاص

Geplaatst op door
Beantwoorden

Deena Abdelwahed is een jonge dj en producer uit Tunesië. Dit jaar bracht ze haar tweede album uit. Kort door de bocht is die plaat een mengelmoes van allerlei stijlen uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika met Westerse electro, EBM en techno. Maar let op: dit is geen opgepoetste folkmuziek. Er is niks traditioneels aan. Abdelwahed gaf meteen al toen de plaat verscheen haar disclaimer. In september verklaarde ze aan Bandcamp Daily: “The music on this album is not related to folklore – I’m not interested in that.” Wij ook niet, dus verwachtingsvol zetten wij Jbal Rrsas جبل الرصاص op. Wat we hoorden? Laag over laag opgebouwde zaagtand-synthesizers, industriële beats, zware bassen, een fijne weidse productie en vooral hele donkere geluidswerelden. Nou, dat is wel spannend.

De halve wereld komt bij elkaar op deze plaat. Ze bracht haar jeugd door in Qatar, met haar conservatieve ouders uit Tunesië. Ze keerde terug naar haar moederland voor een carrière in de kunsten en in de jazz- en clubscene. Inmiddels woont ze in Frankrijk. Deena Abdelwahed – die net de soundtrack voor de theaterproductie Flagranti over de onderdrukking van de LHBTQI+ gemeenschap in Tunesië had afgerond – dook dit jaar de studio in met de Tunesische multi-instrumentalist en componist Khalil Hentati alias Khalil Epi, de Irakees/Britse multi-instrumentalist en componist Khyam Allami en de Egyptische mastering engineer Heba Kadry.


Jbal Rrsas جبل الرصاص betekent letterlijk ‘bergen van lood’. Dat verklaart meteen de ietwat bizarre hoes. De zeven nummers op deze plaat hebben hun donkere momenten, toch is de sfeer nooit zwaar. Ehm, je zou de plaat kunnen omschrijven als springerig, elastisch of lenig. Een rubber stuiterbal die stuitert langs Caïro, Tunis, Chicago en New York. Soms hoor je een stukje Egyptische mahraganat, sha’abi bruiloftsmuziek of khaliji uit Bahrein en dan weer regelrechte footwork of zware funk. Tablas veranderen langzaam in 808-drumkicks. En Oosterse swing krijgt een acid-bad. Opeens is er een hoornblazer. Opeens is er een gitarist. Je komt oren tekort. Dit is muziek die het goed doet in de clubs, maar vooral ook in de huiskamer. Het is voor het eerst dat dj Deena Abdelwahed zingt op haar plaat en dat klinkt net zo ongrijpbaar als haar muziek: als een kruising tussen Joni Mitchell die gedichten voorleest en een uitzinnige gospelzangeres.

Dit is globalistische protestmuziek anno 2023. Zo somt Each Day كل يوم de uitzichtloosheid en frustratie op die mensen ertoe drijven om hun land te ontvluchten. Violence For Free عنف مجاني stelt misogynie tegenover zusterschap. Complain نغنغة is een soort van ode aan de innerlijke stem in een samenleving die wordt gedicteerd door conservatieve rechters. Naive ساذج laat horen hoe onderdrukking klinkt en Pre Island يا شبه جزيرة schetst een ‘failed state’.

Niks exotisme, niks escapisme, dit is gewoon een van de meest gevaarlijke platen van 2023.

–

–

–

–

Alle beste albums van 2023: